پمپ تیوب دتکتور گاز چیست؟ انواع پمپ آکاردئونی، پیستونی و خودکار

پمپ تیوب دتکتور یا پمپ گاز وسیله ای است که گاز یا هوای نمونه را به داخل تیوب گازسنجی می کشد تا غلظت گاز مورد نظر اندازه گیری شود. بدون پمپ، تیوب دتکتور عملا قابل استفاده نیست. استانداردهای ملی و بین المللی نیز معمولا استفاده از پمپ منطبق با تیوب را برای نمونه برداری الزامی می دانند.

پمپ گاز در سیستم های پایش گاز، معادن، محیط های صنعتی و کنترل آلودگی نقش کلیدی دارد. در این مقاله با نقش پمپ، انواع آن و ویژگی های هر نوع آشنا می شوید. برای آشنایی با خود تیوب، مقاله تیوب گازسنجی چیست را بخوانید.

پمپ تیوب دتکتور چه کاری انجام می دهد؟

پمپ گاز، هوای محیط را از طریق تیوب عبور می دهد و حجم مشخصی از نمونه را در مسیر ریجنت شیمیایی قرار می دهد. گاز با ریجنت واکنش می دهد و طول تغییر رنگ ایجاد می شود که غلظت را نشان می دهد. برای این کار، پمپ باید حجم نمونه را دقیق و تکرارپذیر جابه جا کند.

روش های نمونه برداری

• نمونه برداری فعال: هوا با پمپ از یک لوله نمونه برداری به داخل تیوب کشیده می شود. این روش متداول ترین نوع کار با تیوب دتکتور است و موضوع این مقاله است.

• نمونه برداری غیرفعال: گاز بدون پمپ و از راه انتشار طبیعی به جاذب می رسد. این روش در تیوب های پسیو استفاده می شود و در این مقاله بررسی نشده است.

چرا به پمپ جداگانه نیاز داریم؟

گاهی قرار دادن مستقیم تیوب در محل اندازه گیری ممکن نیست. پمپ در شرایط زیر ضروری است:

• فشار محیط یا فرایند برای انتقال گاز به تیوب کافی نیست.

• گاز خورنده، سمی یا تهاجمی است و نباید مستقیما با بدن یا تجهیزات تماس یابد.

• اندازه گیری در مکان های سخت، مانند نردبان، شفت یا هنگام استفاده از ماسک تنفسی سنگین، انجام می شود.

انواع پمپ تیوب دتکتور

۱. پمپ دستی آکاردئونی

پمپ آکاردئونی بدنه ای چین دار دارد که با فشردن و رها کردن آن، هوا مکیده می شود. نحوه کار:

1. انتهای تیوب با برش دهنده مخصوص شکسته و در پمپ قرار داده می شود.

2. بدنه پمپ فشرده می شود؛ دریچه خروجی در این مرحله بسته است تا گاز از تیوب عبور کند.

3. با باز شدن بدنه به حالت اولیه، مکش کامل می شود.

4. تعداد ضربه مشخص شده در دستورالعمل تیوب تکرار می شود.

مزایا: سبک، ارزان و قابل نگه داشتن با یک دست؛ مناسب برای محل های صعب العبور.

محدودیت ها: حجم هر ضربه به فشار دست کاربر بستگی دارد و تکرارپذیری کمتری نسبت به پیستونی دارد.

نوع پیشرفته: برخی پمپ های آکاردئونی با شفت هدایت شونده و یک شمارنده ضربه ساخته می شوند تا سرعت جریان یکنواخت تر باشد و تعداد ضربه ها دقیق ثبت شود. در این پمپ ها، کاربر دسته را فشار می دهد و تا پایان حرکت ادامه می دهد.

۲. پمپ دستی پیستونی

در پمپ پیستونی، پیستون به عقب کشیده می شود و حجم ثابتی از هوا را جابه جا می کند. این پمپ ها ابتدا خلأ قوی ایجاد می کنند و دبی آنها معمولا بیشتر از پمپ های آکاردئونی است.

نحوه کار:

1. انتهای تیوب شکسته و به رابط لاستیکی پمپ وصل می شود.

2. با کشیدن دسته پیستون، هوای نمونه از تیوب عبور می کند.

3. پس از رسیدن به حجم مشخص، پیستون می تواند با یک قفل ثابت شود.

بخش های پمپ پیستونی:

• برش دهنده نوک تیوب: دو انتهای تیوب را پیش از اتصال به رابط جدا می کند.

• نشانگر جریان: برای بررسی نگهداری خلأ و مشاهده پایان نمونه برداری.

• قفل کننده: پیستون را در حجم مشخص نگه می دارد. برای قفل، نشانه های قرمز روی درپوش و شفت باید هم راستا باشند؛ چرخش ۹۰ درجه، قفل را باز می کند.

• رابط تیوب: اتصال لاستیکی برای نگهداری ایمن تیوب.

نکته مهم: پمپ پیستونی در ابتدا جریان بالایی تولید می کند و سپس جریان کاهش نمایی می یابد، در حالی که پمپ های دیگر جریان ثابت تری دارند. به همین دلیل دبی پمپ باید متناسب با تیوب انتخاب شود؛ دبی بیش از حد، زمان تماس کافی گاز با ریجنت را کم می کند.

۳. پمپ خودکار (الکتریکی)

پمپ های خودکار با موتور الکتریکی کار می کنند و امکان اندازه گیری گازها در محدوده ppb پایین را فراهم می کنند. مزایای آن ها:

• نتیجه دقیق در محل

• جریان پیوسته و کنترل شده، مناسب آزمون های انبوه

• نمایش دیجیتال نرخ جریان داخلی

• جایگزین کندتر و گران تر کمتر از روش های دستی برای نمونه برداری های مکرر

کار با آن: تیوب را در پمپ قرار دهید، اندازه گیری را شروع کنید و نتیجه را بخوانید.

مقایسه انواع پمپ

نکات ایمنی و نگهداری

• پیش از استفاده پمپ را از نظر نشتی بررسی کنید. تنها پمپ بدون نشت را به کار ببرید.

• نوک های شکسته تیوب را در ظرف مخصوص جمع کنید و خطر بریدگی را در نظر بگیرید.

• کلاهک لاستیکی کاتر را طبق دستورالعمل تخلیه و نگهداری کنید.

• پمپ را تمیز و در محل خشک نگه دارید.

• در صورت گیر کردن یا کاهش خلأ، پمپ را تعمیر یا تعویض کنید.

برای اطلاعات بیشتر درباره تیوب ها و کاربرد آن ها در صنعت، مقاله تیوب گازسنجی چیست را بخوانید. برای مشاهده محصولات و دریافت مشاوره، به بخش محصولات مراجعه کنید.

سوالات متداول

پمپ تیوب دتکتور چیست؟

وسیله ای که گاز یا هوای نمونه را به داخل تیوب گازسنجی می کشد تا غلظت گاز اندازه گیری شود.

تفاوت پمپ آکاردئونی و پیستونی چیست؟

پمپ آکاردئونی با فشردن بدنه کار می کند و سبک و قابل حمل است؛ پمپ پیستونی با کشیدن دسته پیستون، خلأ قوی تر و دبی بیشتری دارد.

آیا می توان از هر پمپی با هر تیوبی استفاده کرد؟

خیر. طبق استانداردها و دستورالعمل تیوب، باید از پمپ منطبق استفاده شود.

پمپ خودکار کدام کاربرد را دارد؟

اندازه گیری در محل با دقت بالا، آزمون های انبوه و اندازه گیری گازها در غلظت های بسیار پایین.

جمع بندی

پمپ تیوب دتکتور حجم مشخصی از گاز نمونه را از میان تیوب عبور می دهد و نقش اساسی در دقت اندازه گیری دارد. سه نوع اصلی آن شامل پمپ دستی آکاردئونی برای محل های سخت، پمپ دستی پیستونی با دبی بیشتر و پمپ خودکار الکتریکی برای آزمون های دقیق و انبوه است. انتخاب پمپ مناسب به محیط کار، تکرارپذیری مورد نیاز، تعداد اندازه گیری ها و بودجه بستگی دارد. استفاده از پمپ منطبق، بررسی نشتی و نگهداری درست، شرط اعتبار نتایج است.