پیچ گوشتی چیست؟ انواع پیچ گوشتی و کاربرد هر کدام

پیچ گوشتی ابزاری برای باز و بسته کردن پیچ هاست که از یک دسته، یک میله فلزی (شفت) و یک نوک تشکیل شده است. نوک پیچ گوشتی داخل شیار سر پیچ قرار می گیرد و با چرخاندن دسته، پیچ می چرخد.

پیچ گوشتی ها در انواع دستی و برقی و با نوک های مختلف ساخته می شوند و هر کدام برای نوع خاصی از پیچ طراحی شده اند. انتخاب پیچ گوشتی مناسب، هم کار را راحت تر می کند و هم از آسیب دیدن پیچ و ابزار جلوگیری می کند.

در این مقاله با اجزای پیچ گوشتی، تاریخچه آن، انواع پیچ گوشتی و روش صحیح استفاده از آن آشنا می شوید.

اجزای پیچ گوشتی

دسته

دسته پیچ گوشتی معمولا از چوب یا پلاستیک ساخته می شود و مقطعی شش ضلعی، مربعی یا بیضی دارد تا در دست لیز نخورد و هنگام قرار گرفتن روی میز غلت نخورد. پیچ گوشتی های امروزی بیشتر دسته هایی از مواد مصنوعی و گاهی با روکش لاستیکی دارند که گرفتن آنها راحت تر و بادوام تر است.

شفت (تیغه)

شفت میله فلزی بین دسته و نوک است که معمولا از فولاد سخت ساخته می شود تا خم یا پیچیده نشود. طول پیچ گوشتی بدون احتساب دسته اندازه گیری می شود و از حدود ۵ تا ۴۵ سانتی متر (۲ تا ۱۸ اینچ) متغیر است. در برخی مجموعه ها، شفت ها قابل تعویض هستند.

نوک

نوک حساس ترین بخش پیچ گوشتی است که داخل شیار سر پیچ قرار می گیرد. در برخی پیچ گوشتی ها، نوک برای مقاومت بیشتر در برابر سایش سخت کاری شده و روکش تیره ای دارد که دیدن آن را در شیار پیچ آسان تر می کند. برخی پیچ گوشتی ها سرهای قابل تعویض دارند که به صورت مکانیکی یا مغناطیسی در انتهای شفت نگه داشته می شوند.

پیچ گوشتی برقی

علاوه بر پیچ گوشتی های دستی، انواع برقی و شارژی نیز در بازار وجود دارند؛ از پیچ گوشتی های شارژی ساده و کوچک تا دریل پیچ گوشتی های قدرتمند. این ابزارها در بسیاری از کارگاه ها و خانه ها سرعت کار را افزایش داده اند، اما پیچ گوشتی دستی همچنان برای کارهای دقیق و روزمره ضروری است.

تاریخچه پیچ گوشتی

تاریخچه پیچ گوشتی با تاریخچه پیچ گره خورده است. نخستین کاربردهای پیچ به پیچ ارشمیدس برمی گردد که برای بالا بردن آب استفاده می شد. بعدها از پیچ در دستگاه های پرس روغن زیتون و پرس لباس استفاده شد، اما هنوز پیچ به عنوان اتصال دهنده به کار نمی رفت.

• اواخر قرن پانزدهم: نخستین پیچ گوشتی های مستند، زمانی که پیچ برای اولین بار به عنوان اتصال دهنده استفاده شد، احتمالا در آلمان یا فرانسه ساخته شدند. قدیمی ترین سند آن در یک نسخه خطی متعلق به سال های ۱۴۷۵ تا ۱۴۹۰ آمده است. این پیچ گوشتی ها برای پیچ های زره ها و سلاح های گرم استفاده می شدند، دسته گلابی شکل داشتند و فقط برای پیچ های تک شیار ساخته شده بودند. نام این ابزار در فرانسوی tournevis (چرخاننده پیچ) و در آلمانی Schraubenzieher است.

• سال ۱۷۶۰: برادران انگلیسی جاب و ویلیام وایات ماشینی برای تولید پیچ ثبت کردند که تولید انبوه پیچ را ممکن کرد.

• سال ۱۷۹۸: دیوید ویلکینسون، ماشین کار آمریکایی، در توسعه تولید انبوه پیچ های فلزی رزوه دار نقش داشت.

• سال ۱۹۰۸: پیتر لایمن رابرتسون، مخترع کانادایی، پیچ و پیچ گوشتی سر مربعی را اختراع کرد. شرکت فورد از نخستین مشتریان او بود و در خودروی مدل T از پیچ های رابرتسون استفاده کرد.

• دهه ۱۹۳۰: هنری فیلیپس، طرح سر صلیبی را که از مخترع دیگری به نام جان تامپسون خریده بود، بهبود داد و ثبت کرد. این طرح به سرعت در صنعت خودروسازی رایج شد.

• سال ۱۹۶۷: طرح سر ستاره ای تورکس معرفی شد.

انواع پیچ گوشتی

پیچ گوشتی ها بر اساس شکل نوکشان دسته بندی می شوند که باید با شکل شیار سر پیچ متناسب باشد. برای استفاده صحیح، نوک پیچ گوشتی باید هم از نظر نوع و هم از نظر اندازه با سر پیچ هماهنگ باشد.

۱. پیچ گوشتی دوسو (تخت)

ساده ترین و قدیمی ترین نوع پیچ گوشتی است که نوکی صاف و مستقیم دارد و برای پیچ های تک شیار استفاده می شود. این پیچ گوشتی در بسیاری از کارهای خانگی و برق کاری کاربرد دارد. ایراد اصلی آن این است که در صورت اعمال نیروی زیاد، به راحتی از شیار پیچ بیرون می لغزد.

۲. پیچ گوشتی چهارسو (فیلیپس)

پیچ گوشتی چهارسو یا فیلیپس، نوکی صلیبی شکل شبیه علامت به علاوه دارد و برای پیچ های با شیار صلیبی استفاده می شود. این پیچ گوشتی در لوازم خانگی، الکترونیک و مبلمان بسیار رایج است.

مزیت اصلی پیچ گوشتی فیلیپس این است که خودبه خود در مرکز پیچ قرار می گیرد و کار با آن سریع تر است. در طراحی فیلیپس، وقتی پیچ به اندازه کافی سفت شد، پیچ گوشتی به طور عمدی از شیار بیرون می لغزد تا از سفت کردن بیش از حد جلوگیری شود.

۳. پیچ گوشتی پوزیدرایو (PZ)

پیچ گوشتی پوزیدرایو شبیه فیلیپس است، اما بین چهار پره اصلی آن، چهار خط کوچک اضافی وجود دارد. این طراحی درگیری بهتری با پیچ ایجاد می کند و احتمال لغزیدن آن کمتر است. پیچ های پوزیدرایو در کابینت سازی و مبلمان کاربرد زیادی دارند. استفاده از پیچ گوشتی فیلیپس برای پیچ پوزیدرایو یا برعکس، باعث هرز شدن سر پیچ می شود.

۴. پیچ گوشتی تورکس (ستاره ای)

پیچ گوشتی تورکس نوکی به شکل ستاره شش پر دارد. این طراحی گشتاور را بهتر منتقل می کند و احتمال لغزیدن و هرز شدن پیچ را کاهش می دهد. پیچ های تورکس در خودروسازی، ماشین آلات و تجهیزات الکترونیکی بسیار رایج هستند.

۵. پیچ گوشتی مربعی (رابرتسون)

این پیچ گوشتی نوکی مربعی دارد که در شیار مربعی سر پیچ قرار می گیرد. پیچ گوشتی مربعی در ساخت و ساز و نجاری محبوب است. این طراحی مشکل لغزیدن پیچ گوشتی دوسو را حل کرد و پیچ را محکم روی نوک پیچ گوشتی نگه می دارد.

۶. پیچ گوشتی آلنی (شش گوش)

این پیچ گوشتی نوکی شش ضلعی دارد و برای پیچ هایی با فرورفتگی شش ضلعی در سرشان استفاده می شود. پیچ های آلنی در مونتاژ مبلمان، دوچرخه و ماشین آلات بسیار رایج هستند. نام «آلن» از شرکت آمریکایی Allen Manufacturing گرفته شده که در اوایل قرن بیستم این نوع پیچ و ابزار را رواج داد. برای آشنایی بیشتر، مقاله [انواع آچار] را ببینید.

۷. پیچ گوشتی دسته T

دسته این پیچ گوشتی به صورت عرضی و به شکل حرف T است. دسته عرضی امکان اعمال گشتاور بیشتر را فراهم می کند و گرفتن آن راحت تر است. این پیچ گوشتی ها معمولا با نوک آلنی یا تورکس ساخته می شوند.

۸. پیچ گوشتی جغجغه ای

پیچ گوشتی جغجغه ای یک مکانیزم جغجغه ای در دسته دارد که فقط در یک جهت پیچ را می چرخاند و در جهت دیگر آزادانه برمی گردد. با یک کلید کوچک می توان جهت آن را برای باز کردن یا بستن تغییر داد. مزیت این پیچ گوشتی این است که لازم نیست پس از هر چرخش، دست را از روی دسته بردارید یا پیچ گوشتی را از پیچ جدا کنید.

۹. پیچ گوشتی ساعتی (دقیق)

پیچ گوشتی های ساعتی نوک های بسیار ظریف و اندازه کوچکی دارند و برای کارهای ظریف مانند تعمیر لوازم الکترونیکی، گوشی موبایل، ساعت و عینک استفاده می شوند. بسیاری از آنها به صورت یک دسته با سرهای قابل تعویض عرضه می شوند تا با یک ابزار بتوان انواع مختلف پیچ های کوچک را باز و بسته کرد.

۱۰. پیچ گوشتی عایق

پیچ گوشتی های عایق برای کار روی تجهیزات برق ساخته شده اند و شفت آنها با یک لایه عایق پوشیده شده است. پیچ گوشتی های عایق استاندارد معمولا برای کار تا ولتاژ ۱۰۰۰ ولت آزمایش و رتبه بندی می شوند. حتی با استفاده از این ابزار، کار روی مدار برقدار باید فقط توسط افراد متخصص و با رعایت اصول [ایمنی برق] انجام شود.

۱۱. فازمتر

فازمتر ابزاری به شکل پیچ گوشتی است که علاوه بر باز و بسته کردن پیچ های کوچک، برای تشخیص سیم فاز از سیم نول استفاده می شود. با لمس سیم فاز با نوک فازمتر و قرار دادن انگشت روی انتهای دسته، لامپ داخل آن روشن می شود.

فازمتر ساده برای اطمینان از قطع بودن برق قابل اعتماد نیست. پیش از کار روی مدار، حتما با یک تستر ولتاژ استاندارد از قطع بودن برق مطمئن شوید. همچنین فازمتر برای پیچ های سفت و کارهای نیازمند نیروی زیاد مناسب نیست، چون ممکن است بشکند.

روش صحیح استفاده از پیچ گوشتی

۱. انتخاب پیچ گوشتی مناسب

پیش از شروع کار، مطمئن شوید نوع و اندازه نوک پیچ گوشتی دقیقا با سر پیچ هماهنگ است. پیچ گوشتی نامناسب هم سر پیچ را هرز می کند و هم به نوک ابزار آسیب می زند.

۲. قرار دادن صحیح پیچ گوشتی

نوک پیچ گوشتی را کاملا داخل شیار پیچ قرار دهید و مطمئن شوید که در مرکز و هم راستا با محور پیچ است. اگر پیچ گوشتی کج باشد، از شیار بیرون می لغزد.

۳. اعمال فشار

دسته را محکم بگیرید و هم زمان با چرخاندن، به سمت پیچ فشار وارد کنید. این فشار از بیرون لغزیدن پیچ گوشتی جلوگیری می کند، اما فشار بیش از حد ممکن است به پیچ یا قطعه آسیب بزند.

۴. چرخاندن در جهت درست

برای سفت کردن پیچ، پیچ گوشتی را در جهت عقربه های ساعت و برای باز کردن آن، در خلاف جهت عقربه های ساعت بچرخانید. در تمام مدت، پیچ گوشتی را هم راستا با پیچ نگه دارید.

نکات ایمنی

• از پیچ گوشتی به عنوان اهرم، قلم یا ابزار ضربه ای استفاده نکنید؛ این کار باعث خم شدن شفت، شکستن نوک یا آسیب به دست می شود.

• هرگز قطعه را در دست نگه ندارید و هم زمان با پیچ گوشتی روی آن فشار وارد نکنید؛ اگر پیچ گوشتی لیز بخورد، دستتان آسیب می بیند.

• پیچ گوشتی با نوک فرسوده یا دسته شکسته را تعویض کنید.

سوالات متداول درباره پیچ گوشتی

تفاوت پیچ گوشتی دوسو و چهارسو چیست؟

پیچ گوشتی دوسو نوک صاف دارد و برای پیچ های تک شیار است، اما پیچ گوشتی چهارسو نوک صلیبی دارد و برای پیچ های با شیار صلیبی استفاده می شود.

تفاوت فیلیپس و پوزیدرایو چیست؟

پوزیدرایو بین چهار پره اصلی، چهار خط کوچک اضافی دارد که درگیری بهتری ایجاد می کند. این دو را نباید به جای هم استفاده کرد.

پیچ گوشتی تورکس برای چه استفاده می شود؟

برای پیچ های با سر ستاره ای که در خودرو، ماشین آلات و لوازم الکترونیکی رایج هستند.

آیا با فازمتر می توان از قطع بودن برق مطمئن شد؟

خیر، فازمتر ساده قابل اعتماد نیست و باید از تستر ولتاژ استاندارد استفاده کرد.

طول پیچ گوشتی چگونه اندازه گیری می شود؟

طول پیچ گوشتی بدون احتساب دسته و از ابتدای شفت تا نوک اندازه گیری می شود.

جمع بندی

پیچ گوشتی یکی از پرکاربردترین ابزارهای دستی است که از دسته، شفت و نوک تشکیل شده و در انواع مختلفی مانند دوسو، چهارسو، پوزیدرایو، تورکس، مربعی، آلنی، جغجغه ای، ساعتی، عایق و فازمتر عرضه می شود. انتخاب پیچ گوشتی متناسب با نوع و اندازه پیچ و استفاده صحیح از آن، کار را سریع تر و ایمن تر می کند و از آسیب دیدن پیچ و ابزار جلوگیری می کند.