انواع آچار و کاربرد آنها: از آچار فرانسه تا آچار بوکس

کار با ابزارها مهارتی است که یادگیری کامل آن ممکن است سال ها طول بکشد. در میان ابزارهای ضروری هر جعبه ابزار مکانیکی، آچار یکی از مهم ترین هاست.

آچار ها ابزارهایی برای باز و بسته کردن پیچ ها و مهره ها هستند و انواع مختلفی دارند که هر کدام برای کار خاصی طراحی شده اند. ساده ترین آچار یک میله فلزی است که یک سر آن دسته و سر دیگر آن فک یا دهانه ای متناسب با اندازه پیچ یا مهره است.

تکنسین های حرفه ای برای کارهای مختلف از آچار های متفاوتی استفاده می کنند. در این مقاله با انواع آچار، اجزا و کاربرد هر کدام و نکات انتخاب و استفاده صحیح از آنها آشنا می شوید.

انواع آچار

آچار ها بسته به کاربرد، طراحی و جنس متفاوتی دارند. تقریبا برای هر نوع پیچ و مهره ای که در بازار وجود دارد، آچار مناسبی هم ساخته شده است. مهم ترین انواع آچار عبارت اند از:

• آچار فرانسه (قابل تنظیم)

• آچار آلن

• آچار رینگی

• آچار دو سر تخت

• آچار ترکیبی (رینگی تخت)

• آچار بوکس

• آچار لوله گیر

• آچار ترکمتر

آچار فرانسه (آچار قابل تنظیم)

آچار فرانسه یا آچار قابل تنظیم یکی از محبوب ترین آچارهاست، چون دهانه آن قابل تنظیم است و برای پیچ و مهره های با اندازه های مختلف قابل استفاده است. با یک آچار فرانسه می توان کار چند آچار با اندازه ثابت را انجام داد، بدون اینکه نیاز به حمل یک مجموعه کامل آچار باشد.

تاریخچه آچار فرانسه

• اوایل قرن نوزدهم: آچار هایی با تنظیم پیچی شناخته شده بودند.

• دهه ۱۸۳۰: طرح هایی با پیچ مرکزی و فک متحرکی که با یک مهره جابه جا می شد رایج شد.

• سال های ۱۸۴۲ و ۱۸۴۳: ریچارد کلایبرن و ادوین بیرد بادینگ، مخترعان انگلیسی، طرح های جدید و تاثیرگذاری ارائه کردند. طرح کلایبرن پیچ تنظیم بهتری داشت که در طرح های بعدی الگو قرار گرفت.

• سال ۱۸۹۲: یوهان پتر یوهانسون، مخترع سوئدی، حق ثبت اختراع نسخه بهبود یافته آچار قابل تنظیم را دریافت کرد که شبیه آچار های فرانسه امروزی است.

جالب است بدانید در بسیاری از کشورهای اروپایی مانند فرانسه، ایتالیا و آلمان، این ابزار را آچار انگلیسی می نامند. گفته می شود این ابزار نخستین بار توسط فرانسوی ها به ایران وارد شده و به همین دلیل در ایران به آن آچار فرانسه می گویند.

اجزای آچار فرانسه

• فک ثابت: بخشی از بدنه آچار است و حرکت نمی کند.

• فک متحرک: روی بدنه می لغزد و با اندازه پیچ یا مهره تنظیم می شود.

• پیچ حلزونی (پیچ تنظیم): یک پیچ رزوه دار در سر آچار که با چرخاندن آن، فک متحرک جابه جا شده و عرض دهانه کم یا زیاد می شود.

• دسته: اهرمی برای اعمال نیرو و چرخاندن آچار فراهم می کند.

کاربرد آچار فرانسه

آچار فرانسه برای کارهایی ایده آل است که با پیچ و مهره های اندازه های مختلف سروکار دارند، مانند تعمیرات عمومی، لوله کشی و نصب تجهیزات. البته چون فک متحرک کمی لقی دارد، برای پیچ و مهره هایی که نیاز به گشتاور زیاد دارند، آچار های ثابت مناسب ترند.

آچار آلن

آچار آلن یا کلید شش گوش، یک میله فلزی با سطح مقطع شش ضلعی است که داخل فرورفتگی شش ضلعی سر پیچ قرار می گیرد. شکل شش ضلعی، شش نقطه تماس با پیچ ایجاد می کند و انتقال نیرو را کارآمد می کند.

انواع آچار آلن

• آچار آلن L شکل: رایج ترین نوع که سر کوتاه آن برای سرعت و سر بلند آن برای اعمال نیروی بیشتر استفاده می شود.

• آچار آلن T شکل: دسته عرضی آن گرفتن و چرخاندن را راحت تر می کند.

• آچار آلن تاشو: چند آچار در اندازه های مختلف در یک دسته جمع می شوند و در صورت نیاز باز می شوند.

آچار های آلن بر اساس اندازه شش ضلعی نام گذاری می شوند و معمولا به صورت ست در اندازه های مختلف فروخته می شوند. طول آچار معمولا با افزایش اندازه بیشتر می شود.

کاربرد آچار آلن

پیچ های آلنی در مبلمان، میز و صندلی، دوچرخه، ماشین آلات و تجهیزات صنعتی کاربرد زیادی دارند و آچار آلن برای مونتاژ و تعمیر این وسایل ضروری است.

آچار رینگی

آچار رینگی در دو سر خود یک حلقه بسته دارد که دور تا دور سر پیچ یا مهره را می گیرد. حلقه ها معمولا ۶ گوش یا ۱۲ گوش هستند و در هر سر، اندازه متفاوتی دارند. در بسیاری از آچار های رینگی، سرها نسبت به دسته کمی زاویه دارند تا دست هنگام کار به سطح برخورد نکند.

مزایای آچار رینگی

• گرفتن محکم: چون حلقه سر مهره را از همه طرف می گیرد، احتمال لغزش آچار بسیار کم است.

• جلوگیری از هرز شدن سر مهره: نیرو به سطوح تخت مهره وارد می شود نه گوشه های آن و احتمال گرد شدن سر مهره کم می شود.

• مناسب برای گشتاور زیاد: برای باز کردن مهره های سفت شده بسیار مناسب است.

• مقاومت در برابر زنگ زدگی: بسیاری از آنها روکش کروم دارند.

آچار دو سر تخت

آچار دو سر تخت یکی از ساده ترین و رایج ترین آچار هاست که تقریبا در هر خانه ای پیدا می شود. هر دو سر این آچار دهانه ای باز به شکل U دارد که اندازه آنها با هم متفاوت است؛ بنابراین هر آچار در واقع دو اندازه را پوشش می دهد. نوع ساده تر آن آچار یک سر تخت است.

سرهای این آچار معمولا با زاویه ۱۵ درجه نسبت به دسته ساخته می شوند. با برگرداندن آچار، می توان در فضاهای تنگ که امکان چرخش کامل آچار نیست، مهره را مرحله به مرحله چرخاند.

آچار ترکیبی (رینگی تخت)

آچار ترکیبی یا رینگی تخت، یک سر رینگی و یک سر تخت دارد و معمولا هر دو سر آن یک اندازه هستند. این آچار ها معمولا به صورت ست فروخته می شوند.

• سر رینگی: برای شل کردن اولیه مهره های سفت یا سفت کردن نهایی آنها

• سر تخت: برای باز و بسته کردن سریع مهره پس از شل شدن

آچار بوکس

آچار بوکس (Socket Wrench) از یک دسته و مجموعه ای از بوکس ها (سوکت های استوانه ای با اندازه های مختلف) تشکیل شده است. بوکس روی سر پیچ یا مهره قرار می گیرد و دور تا دور آن را می گیرد، شبیه آچار رینگی، اما بوکس ها قابل تعویض هستند.

انواع دسته آچار بوکس

• دسته جغجغه (Ratchet): پرکاربردترین دسته که یک مکانیزم جغجغه ای دارد. در این دسته، آچار در یک جهت بوکس را می چرخاند و در جهت دیگر آزادانه برمی گردد، بنابراین لازم نیست بوکس را بعد از هر حرکت از روی مهره برداشت. با یک کلید کوچک روی دسته می توان جهت چرخش را برای باز کردن یا بستن تغییر داد.

• دسته کشویی یا اهرمی: برای اعمال نیروی زیاد و باز کردن مهره های بسیار سفت

• دسته T شکل: برای چرخاندن سریع

بوکس ها بر اساس اندازه درگیری با دسته، معمولا در اندازه های ۱/۴، ۳/۸، ۱/۲ و ۳/۴ اینچ تولید می شوند. قطعات جانبی مانند رابط، شاخ و مفصل نیز دسترسی به مهره ها در جاهای دشوار را ممکن می کنند. آچار بوکس در تعمیرات خودرو و کارهای مکانیکی بسیار پرکاربرد است.

آچار لوله گیر

آچار لوله گیر یا آچار شلاقی (Pipe Wrench) نوعی آچار قابل تنظیم است که برای گرفتن و چرخاندن لوله ها و اتصالات گرد طراحی شده است. شکل امروزی آن را دنیل استیلسون در سال ۱۸۶۹ ثبت اختراع کرد.

فک های این آچار دندانه دار هستند و با اعمال نیرو، لوله را محکم تر می گیرند. آچار لوله گیر معمولا برای لوله های فولادی گالوانیزه و سیاه استفاده می شود. چون دندانه ها سطح را خراش می دهند، این آچار برای مهره ها و سطوح آبکاری شده یا کروم مناسب نیست.

انواع آچار لوله گیر

• آچار لوله گیر معمولی: یک فک ثابت و یک فک متحرک دارد.

• آچار لوله گیر سر کج: سر آن زاویه دار است و برای لوله های نزدیک دیوار یا فضاهای تنگ مناسب است.

• آچار لوله گیر زنجیری: به جای فک، یک زنجیر دارد که دور لوله پیچیده می شود و برای لوله های با قطر زیاد مناسب است.

• آچار تسمه ای: به جای زنجیر، یک تسمه نایلونی یا لاستیکی دارد و برای لوله ها و قطعاتی که سطح حساس یا شکل غیرمعمول دارند استفاده می شود، چون سطح را خراش نمی دهد.

آچار ترکمتر

آچار ترکمتر (Torque Wrench) آچاری است که پیچ یا مهره را با گشتاور دقیق و مشخص سفت می کند. در بسیاری از کاربردها، مانند سفت کردن پیچ های سرسیلندر یا مهره های چرخ خودرو، گشتاور باید دقیقا مطابق دستورالعمل سازنده باشد؛ چون سفت کردن کمتر باعث شل شدن و سفت کردن بیش از حد باعث شکستن پیچ یا آسیب قطعه می شود.

آچارهای ترکمتر در انواع عقربه ای، تقه ای (که با رسیدن به گشتاور تنظیم شده صدای کلیک می دهد) و دیجیتال عرضه می شوند.

نکات انتخاب و استفاده ایمن از آچار

• همیشه آچاری با اندازه دقیقا مناسب پیچ یا مهره انتخاب کنید؛ آچار گشاد باعث هرز شدن سر مهره و لغزش آچار می شود.

• تا حد امکان آچار را به سمت خود بکشید، نه اینکه هل دهید؛ اگر آچار لیز بخورد، دست کمتر آسیب می بیند.

• برای افزایش نیرو، لوله یا اهرم اضافه به دسته آچار وصل نکنید؛ این کار ممکن است آچار یا پیچ را بشکند.

• برای مهره های بسیار سفت از آچار رینگی یا بوکس استفاده کنید نه آچار تخت یا فرانسه.

• از آچار لوله گیر برای مهره ها استفاده نکنید.

• آچارها را تمیز و خشک نگه دارید تا زنگ نزنند.

سوالات متداول درباره انواع آچار

چرا به آچار قابل تنظیم آچار فرانسه می گویند؟

گفته می شود این ابزار نخستین بار توسط فرانسوی ها به ایران وارد شده است. جالب است که در فرانسه و بسیاری از کشورهای اروپایی به آن آچار انگلیسی می گویند.

تفاوت آچار رینگی و تخت چیست؟

آچار رینگی دور تا دور مهره را می گیرد و برای گشتاور زیاد مناسب است، اما آچار تخت دهانه باز دارد و برای باز و بسته کردن سریع مناسب تر است.

آچار بوکس چه مزیتی دارد؟

با دسته جغجغه ای، بدون برداشتن آچار از روی مهره می توان آن را باز یا بسته کرد و با تعویض بوکس، اندازه های مختلف را پوشش داد.

آچار ترکمتر برای چه استفاده می شود؟

برای سفت کردن پیچ و مهره با گشتاور دقیق، مثلا در تعمیرات موتور خودرو.

آچار شلاقی همان آچار لوله گیر است؟

بله، آچار شلاقی نام دیگر آچار لوله گیر است که برای گرفتن و چرخاندن لوله ها استفاده می شود.

جمع بندی

آچار ها از مهم ترین ابزارهای مکانیکی هستند و انواع مختلفی مانند آچار فرانسه، آلن، رینگی، تخت، ترکیبی، بوکس، لوله گیر و ترکمتر دارند. هر کدام از این آچار ها برای کار خاصی طراحی شده اند و انتخاب آچار مناسب، هم کار را سریع تر و راحت تر می کند و هم از آسیب به پیچ و مهره، قطعه و کاربر جلوگیری می کند.

برای آشنایی با دیگر مقالات و محصولات بلورآزما و دانلود رایگان کاتالوگ ها، به صفحه محصولات مراجعه کنید.

منابع

• Adjustable Spanner

• Types of Wrenches